|
اسلحه
برای دفاع در برابر متجاوزین کرد و ترک را
نمی داد. هیچ ارمنی اعم از زن و مرد و
کوچک و بزرگ در مزرعه ، در خیابان ، در
منزل و حتی درکلیسا تامین جانی نداشتند .
وقتی ترکها یا کردها به جان و مال و ناموس
ارامنه تجاوز می کردند . محاکمه و
مجازاتی در کار نبود . وقتی یک ارمنی به
دادگاه شکایت می کرد که فلان ترک یا
مسلمان به دخترش تجاوز کرده اولین واکنش
دادگاه توقیف و زندانی کردن خود او بود .
باب عالی برای آنکه کردها را به تجاوز و
قتل و غارت ارامنه تشویق کند به کردهای
راهزن یونیفورم دولت پوشانید و آنان را
مامور دولت و ژاندارم ارامنه قرار داد .
این گروه ها که به دستور سلطان عبدالحمید
تشکیل شد . افواج حمیدیه نامیده می شدند
و از قساوت و بی رحمی کم نظیر بودند .
نتیجه مسلم این اقدام مسلح کردن کردها به
حد افراط دادن جنبه قانونی به تبهکاری ها
و تجاوزات آنان تصرف اراضی ملکی ارمنیان و
تحلیل جمعیت آنان بود . حمله به افراد
حمیدیه یا دفاع از خود در برابر او مقاومت
در برابر حکومت وبده و شورش تلقی می شد و
مجازاتهای سنگینی برای ارامنه بدنبال داشت
.
هنوز
کشتارهای جمعی آغاز نشده بود ، اما
کشتارهای پراکنده و مکرر ارامنه چنان رعب
و وحشتی را در دلها بوجود آورده بود که هر
لحظه از زندگی را با ترس و دغدغه خاطر از
دزدی مسلحانه کردها تجاوز به عنف و
کشتارها می گذرانیدند . دولتهای اروپایی
بارها و بارها به سلطان تذکر می دادند و
اینها هیچوقت از حد حرف تجاوز نمی کرد و
هربار سلطان با حلیه گری قول اصلاحات می
داد : اصلاحاتی که از 40 سال پیش وعده
داده شده بود و هیچگاه فرا نمی رسید .
کشتارهای محدود و پراکنده ای از این دست ،
سرانجام در سال 1894 شکل و ابعاد قطعی و
کامل یک کشتار دسته جمعی بخود گرفت و در
سرتاسر آناتولی گسترش یافت . تعداد
قربانیان ناگهان به مرز بی سابقه ای می
رسد و قتل عام ارامنه عمومیت می یابد و به
سرعت از یک منطقه به منطقه دیگر سرایت می
کند . قضیه نخست از آنجا آغاز شد که
ارامنه در منطقه کوهستانی ساسون از توابع
بیتلیس . علیه تجاوزات جنایت آمیز کردها
بپا خواستند . ارتش ترکیه آگاهانه مداخله
نمود و در همان ابتدا همراه با کردها
چندین روستای ارمنی نشین را آتش زده و
هزاران نفر را بقتل رساندند . قدرتهای
اروپایی و در راس آنها انگلستان برای
پایان دادن به کشتار ارامنه مداخله نمودند
و سلطان با حیله گری خاصی که داشت انجام
طرحی اصلاحی را به اطلاع دول اروپایی
رساند اما کشتارها نه تنها پایان نیافت
بلکه شدت و سرعت بشتری یافت قتل عام
ارامنه در طی سالهای 1894-1896 که ساکنان
ارامنه را در آناتولی ( قسمتهای شرقی
ترکیه ) ترابوزان - ارزنجان - بیتلیس -
وان - ماراش - اورفا - باییورت -
ساسون - دیاربکر - موش - ارزروم -
آدانا - آنگورا ( آنکارا ) و ... یکی پس
از دیگری درو کرد : جان 300000 ارمنی
بیگناه را که بطرز فجیعی سلاخی شدند گرفت
. از نمونه جنایات آنها 28 دسامبر 1895
در اورفا را می توان نام برد . در حالیکه
بیش از 2500 زن و مرد و کودک ارمنی که از
ترس جان خود بداخل محراب کلیسا پناه برده
بودند . بعد از آتش زدن کلیسا توسط
ماموران دولت عثمانی زنده زنده سوختند .
در 26
آگوست 1896 عده از از جوانان ارمنی برای
آنکه توجه افکار عمومی اروپا را به آنچه
که در عثمانی می گذشت جلب کنند بانک مرکزی
عثمانی در قسطنطنیه ( استامبول ) را اشغال
کرده و خواستار پایان دادن به کشتار
ارامنه و انجام اصلاحات موعود شدند . اما
سه روز بعد از پایان ماجرا خشم ترکهای
عثمانی علیه ارامنه منفجر شد و دهها هزار
ارمنی در کوچه ها و خیابانهای قسطنطنیه
سلاخی و قطعه قطعه شدند . این انتقامجویی
ها از قبل طراحی شده و توسط شخص سلطان
عبدالحمید هدایت می شد . بعد از این
کشتارها تا سال 1908 کشتار عمده دیگری
صورت نگرفت . اما در این سال ناگهان موج
کشتار جمعی و قتل و غارت ارمنیان این بار
از قسطنطنیه پایتخت عثمانی و در برابر چشم
سفرا نمایندگان خارجی و قدرت های بزرگ
انجام گرفت . این کشتار انعکاس وسیعی در
اروپا بر جای گذاشت و لطمه شدیدی به حیثیت
سلطان وارد آورد و به او القابی نظیر
سلطان سرخ ، حیوان سرخ ، هیولای ایلدیز
... داده شد . سیاستمداران و روشنفکران
اروپا از چپ و راست لیبرال و دموکرات
کشتار ارامنه عثمانی را به شدت محکوم
کردند .
سرانجام
سلطان عبدالحمید در همان سال 1908 توسط
انقلابیون ترک که به ترکان جوان معروف
بودند با کودتایی روبرو شد که بعد از آن
سلطنت او جنبه تشریفاتی پیدا کرد و در سال
1909 توسط ترکان جوان از سلطنت خلع شد .
مولف آ. الله وردی |
